Muốn đi dài hạn, ngắn hạn phải đúng đắn

Đầu tư dài hạn là một phương pháp tốt đem tới hiệu quả bền vững cho cả nhà đầu tư chuyên nghiệp và không chuyên. Thế nhưng, đầu tư dài hạn không đồng nghĩa với bỏ mặc tài sản của bản thân. Muốn đầu tư lâu dài, nhà đầu tư cần có chiến lược đúng và hành động phù hợp trước các biến động lớn của thị trường. 

Chúng ta thường bị chi phối rất nhiều bởi những bài học đầu tiên. Trong tâm lý học, đây gọi là thiên kiến mỏ neo (Anchoring bias). Nếu người thầy đầu tiên nói rằng: "chứng khoán chỉ như đánh bạc, như chơi một zero-sum game" thì anh chị em thường coi sàn chứng khoán là xới bạc hội làng. Ngược lại, nếu người thầy đầu tiên dạy rằng: "đầu tư thì phải dài hạn, phải trên 10 năm, phải bỏ qua những biến động ngắn hạn" thì anh chị em sẽ có xu hướng đóng khung thời gian 10 năm và coi thường những thay đổi trước mắt, bất kể lớn nhỏ. Chúng ta sẽ cảm thấy nghi ngờ bản thân nếu định chốt lời một tài sản sau 6-12 tháng nắm giữ. Nhưng khi cả thị trường lao dốc, chúng ta sẽ nói câu "giá như". 

Vậy thì, hãy nhổ cái mỏ neo tâm lý ấy lên và nhìn nhận một vài sự thật mất lòng:

1) Khoảng 90% đối tượng tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam là các nhà đầu tư cá nhân. Điều này dẫn đến một điểm nổi bật của thị trường: "sự hoảng loạn". Thị trường tăng, người ta tranh nhau mua đuổi, dù giá cổ phiếu đã x2, x3, kéo thị trường lên siêu quá mua. Thị trường giảm, nhà đầu tư giẫm lên nhau tháo chạy, kéo thị trường xuống siêu quá bán.

2) Phần lớn những tài sản được giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam đều có tính biến động mạnh. Ngay cả VN-Index hay VN30 cũng có ít nhất 1-2 lần giảm trên 10% mỗi năm. Vậy nên, ai bảo mua ETF đều đặn thì chắc chắn có lãi là nói láo. Và đã là tài sản biến động mạnh thì đừng khăng khăng cho rằng có thể giữ nó 5 năm, 10 năm nếu chưa thử giữ nó ít nhất 1 năm. Tôi từng thấy đám đông ngoài kia nức nở khen một người khoe mua 100 cổ phiếu HPG rồi giữ 10 năm, giờ x3, x5 giá trị. Thứ duy nhất hiện lên trong đầu tôi là: nếu giá trị mua khi đó là 40% tài sản của anh ta, liệu anh có dám để nó lâu như vậy ở một cổ phiếu beta cao như HPG không?

3) Khi thị trường tăng điểm, giá tài sản neo cao, ai cũng thấy mình lãi. Nhưng cuối cùng, chỉ có một vài người biết chốt lời để thực sự hưởng thụ khoản lãi kia. Phần còn lại ngơ ngác nhìn nhau và hỏi tiền đi về đâu hết. Nên đừng ngồi đọc mấy báo cáo kết quả hoạt động của các quỹ, xem họ khoe lãi 3 năm, 5 năm, rồi nghe họ mua đều đặn thì có lãi. Anh chị em mua đều đặn quỹ cổ phiếu hay ETF thì chắc chắn quỹ có lãi (vì luôn có dòng tiền) nhưng anh chị em thì không chắc có lãi đâu (vì đu đỉnh).

4) Khi bắt đầu chơi chứng khoán, hầu hết chúng ta đều ít nhất một lần nghe về lãi kép. Tất cả những bài thuyết trình ngoài kia đều nhấn mạnh yếu tố nắm giữ dài hạn như là chìa khóa để tận dụng sức mạnh của lãi kép. KHÔNG SAI nhưng CHƯA ĐỦ. Những bài giảng kia đã quên mất một điều kiện tiên quyết, điều kiện căn bản nhưng lại quan trọng nhất: muốn có lãi kép, trước hết phải có lãi. Đầu tư 10 năm mà 5 năm lỗ, 3 năm hòa thì lãi kép ở đâu ra?

Đừng bỏ qua biến động ngắn hạn, phải tận dụng nó

Trước hết, hãy tách bản thân ra khỏi đám đông. 

Đừng quá hưng phấn mua vào khi truyền thông, báo chí và hội nhóm ngập tràn thông tin tích cực. Việc mua vào phải diễn ra trước đó, và khi mọi thứ đều có vẻ tốt thì chỉ nên nắm giữ. Đừng hoảng loạn bán tháo khi thị trường điều chỉnh, tin xấu bủa vây. Việc bán phải diễn ra từ trước đó, và vị thế đúng phải là canh mua.

Muốn có được hai vị thế trên, đừng nghe người ta huyên thuyên rằng: phải bỏ qua những biến động ngắn hạn, phải có mindset dài hạn. Bởi vì, có hai điều mà ta không thể biết: (1) nhịp điều chỉnh của thị trường sẽ sâu bao nhiêu, dài bao lâu, và (2) liệu cuộc sống của chúng ta sẽ gặp bất trắc hay biến cố quan trọng nào. Sẽ ra sao nếu giữa đáy của đợt giảm sâu, chúng ta gặp bất trắc trong cuộc sống nhỉ?

Vậy nên, phải quản trị rủi ro, vì chính chúng ta, chứ không phải vì theo đuổi một chiến lược hay một cái mindset vớ vẩn gì đó mà ta nghe từ người khác. Quản trị rủi ro giúp chúng ta có cơ hội hiện thực hóa lợi nhuận đang có và tối ưu hóa lợi nhuận trong tương lai. Bạn biết là sắp có đợt giảm sâu, tại sao phải tiếp tục nắm giữ chỉ để "làm đúng chiến lược"? Mấy anh chuyên gia trên YouTube, mấy quỹ đầu tư lúc nào chẳng khuyên người ta phải nắm giữ tài sản, phải dài hạn, nhưng nhìn xem, hễ thấy có rủi ro thị trường là họ chốt lời kìa.

Chốt lời chẳng bao giờ sai. 

Chốt lời để đón một nhịp điều chỉnh lớn có thể xảy ra là một hành động tuyệt vời. Ngay cả khi nhịp chỉnh không lớn như dự phóng, việc hiện thực hóa thành quả cũng giúp chúng ta có cơ hội sắp xếp lại danh mục đầu tư theo hướng tích cực hơn. Chốt lời chỉ sai khi anh chị em không biết vì sao lại chốt và chốt xong lại đuổi theo chính những gì đã bán vì thấy nó tăng thêm một chút. 

Và cũng đừng ngại cắt lỗ. 

Sai lầm mà rất nhiều nhà đầu tư mắc phải đó là mặc kệ mấy khoản lỗ. Về khoản này, các bạn thua xa mấy trader kỷ luật, những người không bao giờ để khoản lỗ vượt khỏi tầm tay.

Lí do của sự cố chấp gồng lỗ thường nằm ở thiên kiến mỏ neo được đề cập ở trên, rằng đầu tư dài hạn thì phải gồng lỗ dài hạn. Một số khác, ít thiên kiến hơn, thì rơi vào trạng thái tiếc nuối rồi hi vọng để mãi thì nó cũng về bờ. 

Sai rồi! 

Những cổ phiếu khiến bạn lỗ ròng rã trong 6 tháng hay 12 tháng sẽ làm phần lớn người tham gia thị trường thất vọng. Do đó, nó cần nhiều thời gian hơn để tích lũy rồi quay trở lại. Với việc cắt lỗ sớm, bạn có cơ hội phân bổ lại vốn vào những tài sản tốt hơn và rút ngắn thời gian lấy lại những gì đã mất.

Nhưng đôi khi, anh chị em trót yêu cổ phiếu đó rồi, thì phải làm sao?

Một cổ phiếu dù cho có FA tốt, nhưng gây lỗ dài ngày, thì càng phải rốt ráo cơ cấu lại giá vốn của nó. Nếu tỷ trọng cổ phiếu đó nhỏ, cách đơn giản là mua trung bình giá. Nhưng chẳng may tỷ trọng cho cổ phiếu đó quá cao, anh chị em cần phải chủ động hơn nữa. Hãy tìm một nhịp phục hồi tốt để bán bớt lượng cổ phiếu đó, rồi khi giá của nó điều chỉnh sâu thì mua dần trở lại. Hãy làm thế vài lần, cho tới khi giá vốn đủ thấp để trạng thái lãi xuất hiện nhiều hơn. 

Hãy lấy một ví dụ: 

Bạn bỏ ra 120 triệu đồng để mua 1000 cổ phiếu X giá 120k. Do nhiều yếu tố tác động, giá của X giảm còn 105k/cp. Trước mắt bạn là một loạt rủi ro: lạm phát tăng, tỷ giá căng thẳng, khối ngoại bán ròng, margin toàn thị trường rất cao..., có thể khiến giá X giảm về vùng 90k. Giả sử quá yêu X, bạn nên làm gì?

A. Giữ nguyên, chịu mức lỗ lên đến 25% nếu giá cổ phiếu X về 90k, và mong một cú phục hồi 33.33% từ đáy để hòa vốn.

Hay

B. Bán 1000 cp ở giá 105k, mua lại đúng 1000cp ở giá 90k, tạm đút túi 15 triệu, và chờ khi giá cổ phiếu về 105k để lấy lại toàn bộ số vốn 120 triệu đồng.

Nếu chọn A, không sao cả. Bạn chẳng cần làm gì ngoài chờ đợi. Rủi ro cho bạn là không biết phải mất bao lâu để giá cổ phiếu về 120k. Vậy là suốt thời gian đó, bạn chẳng có lãi một đồng nào.

Nếu chọn B, bạn sẽ rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi, nhưng sẽ phải chủ động tìm cơ hội. Sẽ mất thêm công sức, nhưng đáng mà, vì đó là tiền của bạn.

Không cần phải trở thành trader, nhưng đừng mãi là tay mơ.

Tôi không viết bài này để khuyên mọi người trở thành trader, không khuyến khích ai đánh T+, không bảo anh chị em đi đọc chart đoán mò. Nhưng đừng vì thế mà cứ mãi làm một người mơ ngủ trên thị trường chứng khoán, mua không biết vì sao, bán không biết khi nào. 

Đầu tư nửa năm, tự nhận là F0, tự nhận không biết gì về chứng khoán. Không sao cả.

Đầu tư một năm, vẫn nhận là F0, vẫn bảo không biết gì về chứng khoán. Hãy tự hỏi bản thân đang làm gì.

Đầu tư vài năm, vẫn tự nhận là không biết gì về chứng khoán. Cũng không sao. Bạn xứng đáng thua lỗ thôi.

Muốn có lãi kép, trước hết phải có lãi.

Muốn đầu tư dài hạn, hãy thật chủ động trong ngắn hạn.