Những kẻ mộng mơ

Trên hành trình đầu tư, chúng ta có thể bắt gặp rất nhiều kiểu người. 

Có những người thực sự giỏi và mình vô cùng kính phục tài năng cùng vốn kiến thức sâu dày của họ về thị trường tài chính. Lại có những người vô cùng kiên nhẫn và chăm chỉ, luôn nỗ lực để có được thành công. Nhưng những người như vậy không nhiều, nếu không muốn nói rằng họ chỉ là thiểu số trong muôn triệu người trên thị trường. 

Phần lớn những người mà mình gặp trên hành trình đầu tư đều không thuộc hai tuýp kể trên. Mình gọi họ bằng tên của một bài hát (rất hay): Những kẻ mộng mơ

Những người đa đoan

Nghe ai bảo tiền gửi tiết kiệm không thắng được lạm phát nên hãy đầu tư vào chứng khoán >>>> dốc hết tiết kiệm đi đầu tư. 
Nghe ai đó khen cổ phiếu nào hay, mua thử một ít.
Nghe ai đó khen mua chứng chỉ quỹ nào tốt >>>> mua thử một ít.
Kết quả: danh mục đầu tư cá nhân, giá trị không lớn, nhưng có khoảng vài chục mã cổ phiếu. Mỗi tháng có tiền là dốc vào chứng khoán, mua một cái gì đó, bất kể đang ở đỉnh hay đáy. Không cần định giá, không cần phân tích, không cần theo dõi, chỉ cần một niềm tin nào đó hoặc tin ai đó.
 Khi khuyên những người này cố gắng học hỏi kiến thức, xây dựng danh mục đầu tư hợp lý, phản hồi của họ thường là:
- "Anh/chị bận lắm, không có thời gian xem bảng điện hàng ngày" (Ủa, em bảo anh/chị xem bảng điện hồi nào? Mà sao anh chị bận, nhưng trên trang cá nhân của anh chị ngày nào cũng chia sẻ ít nhất một bài gì đó, không phải clip tào lao thì lại là triết lý dởm đời?)
- Em tin anh A, chị B rất là giỏi, nên cứ theo lời họ là chắc chắn thành công.  (Lúc thất bại, họ không dám gọi cho em để sửa sai và cắt lỗ đâu)
- Danh mục là sao anh? Theo dõi gì anh nhỉ? Em chẳng biết gì đâu, em gà lắm, em cứ xem anh chị KOLs vs xem VTV Index bảo cổ phiếu nào tốt thì em mua thôi. Em mua hàng tháng để đấy, coi như là tiền để sau này nghỉ hưu. (OK. Liệu tư duy về tài chính cá nhân như vậy thì em có giữ nổi số tiền tới lúc về hưu không?)
Phần lớn những người này sẽ không nghe tôi nói khi thị trường uptrend (vì đang có tí lãi), đòi cắt lỗ ở vùng đáy của thị trường downtrend (vì hết chịu nổi) rồi không dám hành động khi thị trường sideway. 
Kết quả thế nào chắc mọi người đều hiểu.

Những chiến binh cảm tử quân

Họ gần giống những người đa đoan ở điểm "đầu tư dựa vào niềm tin", nhưng khác ở chỗ họ chỉ xuất hiện trong một thị trường tăng nóng, tạo thành hội nhóm, xác định tinh thần chỉ lướt sóng chứ không đầu tư dài hạn, và quả thực luôn biến mất khi thị trường khó khăn. 

Phần lớn họ là những người có tiền, thậm chí rất nhiều tiền, tài giỏi trong chuyên môn chính. Họ không chủ động đến với chứng khoán mà thường được lôi kéo tham gia trong những thời điểm nóng bỏng của thị trường. Họ dễ vui, chỉ cần có chút ít lãi cũng khiến họ hưng phấn. Nhưng họ cũng rất dễ sợ hãi và hoảng loạn trong một vài phiên, thậm chí là trong một vài thời điểm của một phiên, khi cổ phiếu họ nắm giữ bỗng dưng bị bán tháo.

Tôi chưa bao giờ khuyên những người này. Họ không cần lời khuyên. Họ cần "3 chữ cái". 

Những họa sĩ tài ba

Nói về những người này sẽ khiến rất nhiều anh em dùng phân tích kĩ thuật cảm thấy tự ái. Nhưng xin hãy hiểu rằng, tôi không có ý chỉ trích phân tích kĩ thuật, càng không có ý phê phán những người sử dụng phân tích kĩ thuật một cách chuyên nghiệp. 

Tôi muốn nói về những người thích vẽ chart, thổi nến và đoán trend theo ngày. Trong một ngày hay một tuần, họ có thể vẽ ra rất nhiều đường xu hướng, đưa ra rất nhiều dự báo. Họ có khả năng nói về rất nhiều chỉ báo và vẽ ra rất nhiều loại mẫu hình. Trong rất nhiều trường hợp, họ đúng. Nhưng họ thường mắc kẹt luôn với những mẫu hình của bản thân khi xảy ra một biến cố bất ngờ (sự kiện trọng yếu) và chịu đựng những thiệt hại to lớn.

Với họ, thị trường chứng khoán chỉ như một sòng bạc, nơi họ đánh cược vào sóng bank, sóng bất động sản, sóng chứng khoán, sóng nâng hạng, sóng AI, sóng đầu tư công... Cược đúng lúc thì ăn, cược sai là tại nhà cái lừa bịp.

Chút ý kiến cá nhân:

Nể nhất mấy ông đem đồ thị kĩ thuật ra phân tích trong đợt áp thuế quan hồi tháng 4 năm 2025.

Những Peter Pan chứng khoán 

3h chiều chủ nhật, nhận được một tin nhắn: "Anh ơi, tại sao em đặt mua thấp hơn giá trên bảng điện mà từ chiều hôm qua đến giờ chưa khớp lệnh?" >> Đọc xong hoá đá như nàng Tô Thị.

Giữa phiên giao dịch buổi sáng, nhận được câu hỏi: "anh ơi, sao hôm nay màu của mã XYZ lại tím ngắt vậy?. Tôi đáp: "Vì nó tăng trần 7% đấy em". Bạn kia nói tiếp: "Vậy tốt quá, em để đến chiều nay có khi được 20%.">> Lại hoá đá.

Một ngày khác, chuông báo tin nhắn vang lên: "Anh cho em hỏi bao giờ quỹ ETF trả cổ tức? Em đầu tư ETF 2 năm nay rồi. Khi nào thì em được rút lãi để tái đầu tư và phát huy sức mạnh của lãi kép?". Nhẹ nhàng đáp lại: "ETF không chia cổ tức đâu em" thì nhận lại câu hỏi: "Vậy tại sao anh này chị kia bảo đầu tư ETF là tối đa hoá sức mạnh của lãi kép?" >>  Ờ ha, anh có nói câu đấy đâu mà hỏi anh?
Thỉnh thoảng lại có một vài người vào nhắn tin theo kiểu:

- "Bạn có thể chia sẻ cách phân tích báo cáo tài chính của một doanh nghiệp không?" >> Nếu đọc báo cáo tài chính dễ vậy thì mấy nghề kế toán, kiểm toán sinh ra để làm gì thế bạn?

- "Anh có dữ liệu lãi suất điều hành 10 năm qua cho em xin với. Anh có thể chia sẻ lãi suất điều hành của Việt Nam trong 10 năm qua là bao nhiêu không ạ?" >> Dữ liệu thời buổi này là tiền đấy em, bỏ tiền ra lên WiChart mà mua.

- "Anh ơi, thị trường chứng khoán đi trước nền kinh tế hay nền kinh tế đi trước thị trường? " >> Lúc em chạy, tim của em bắn ra khỏi lồng ngực để chạy trước hay lồng ngực em chạy trước còn tim chạy đuổi theo sau?

- "Anh cho em hỏi mua mã XXX lúc này có được không ạ? Em định giữ mã này 10 năm vì triển vọng ngành tốt, nền kinh tế còn tăng trưởng, GDP năm nay dự kiến tăng 8%...". Nhẹ nhàng đáp: "Em có biết mấy quý vừa rồi họ báo lỗ bao nhiêu tiền không?". 

... Và còn 1001 kiểu ngô nghê, ngơ ngác như thế nữa mà tôi từng nhận được, phần lớn không đến từ mấy bạn mới tham gia thị trường mà từ những bạn tham gia thị trường vài năm nay rồi. Khuyên các bạn ấy chịu khó học hỏi kiến thức thì các bạn viện lí do bận công việc không có thời gian, không có kiến thức nền về tài chính, hoặc chỉ muốn đầu tư dài hạn, không muốn làm giàu nhanh nên không muốn học nhiều, hoặc chỉ đầu tư ETF nghĩa là đầu tư vào cả thị trường, cả nền kinh tế rồi nên khỏi cần học.

Rồi khi thị trường sập đến đáy thì ai nấy đều xoắn quẩy lên để hỏi xem có nên cắt lỗ hay không. 

Các triết gia về đầu tư 

"Đầu tư cần phải có mindset thụ động, phải có tư duy dài hạn"

"Mindset là quan trọng nhất... Làm giàu nhanh chỉ dành cho mấy người thích cờ bạc"

"Đầu tư chứng khoán, muốn thành công, thì phải đều đặn, đừng quan tâm đến bảng điện"
"Đầu tư chứng khoán là nghệ thuật. Muốn thành công phải có tư duy của kẻ thành công"

...Và còn rất nhiều triết lý khác. 

Những người này có thể chia sẻ rất dài, rất nhiều, thường dẫn lại lời của ai đó, hoặc nhờ AI viết bài.

Họ nói rất hay. Họ rất lạc quan.Họ là nguồn cảm hứng, là chỗ dựa tinh thần cho những người đa đoan và các Peter Pan tiếp tục lao vào thị trường chứng khoán, bất chấp đang là cơ hội hay hiểm nguy.

Còn trong đầu tư, họ đu không chừa đỉnh nào, tránh không chừa đáy nào. 

Thế mà vẫn có rất nhiều người tin họ, cảm ơn họ...

Những "Điển hình tiên tiến"

Khi chứng khoán ảm đạm, bạn sẽ nghe thấy nhiều sự thật từ rất ít người phân tích. Khi thị trường đi lên, bạn sẽ thấy rất nhiều người phân tích nhưng nghe được rất ít sự thật.

Thị trường hồ hởi, không khó để tìm thấy những người khoe lãi 70%, 100%, nhờ mua đúng đáy. Những người ấy sẽ có rất nhiều chỉ dạy cho bạn về cách kiếm tiền trên thị trường, sẽ vẽ nên một bức tranh tươi sáng của thị trường, sẽ phân tích được mọi thứ mà bạn quan tâm. Họ là những điển hình tiên tiến về đầu tư tài chính, là tấm gương cho các nhà đầu tư mới. Họ cùng với các triết gia sẽ giống như một "cuốn Kinh" mẫu mực về mindset đầu tư, về tầm nhìn thị trường, về tự do tài chính. Bạn sẽ thấy họ nói về đại sóng, siêu sóng, siêu cổ phiếu, uptrend thế kỷ... Tương lai phía trước thật đẹp.

Nhưng hãy kiên nhẫn, chờ tới ngày cơn đại hồng thuỷ ập đến rồi rút đi. Những người này sẽ ở đâu?

Chứng khoán không có chỗ cho mộng mơ 

Có một câu nói khá nổi tiếng của người Mỹ: "

"When even the shoeshine boy is giving stock tips, it's time to get out of the market.". 

Tạm dịch: "Khi ngay cả những chú bé đánh giày cũng đưa ra lời khuyên về cổ phiếu, đó là lúc rời khỏi thị trường."

Ở hoàn cảnh của mình, khi đếm đủ 6 kiểu người kia xuất hiện, tôi bắt đầu nghĩ về chuyện chốt lời (chuẩn bị). Khi tất cả 6 kiểu người đó cùng trở nên đông đảo và cùng nói về tương lai tươi sáng, rực rỡ, tôi sẽ chốt lời.

Thị trường chứng khoán không phải chỗ cho sự ngây thơ, cho thói mơ mộng, hay cho mấy thứ triết lý tào lao ở mấy cuốn sách self-help. Nếu bạn muốn kiếm được tiền, dù là vượt qua được lãi suất tiền gửi ngân hàng, hãy rất thực tế. Hãy theo dõi thị trường, theo dõi các chỉ báo vĩ mô, hãy tìm hiểu lí do phía sau những đợt tăng giảm của thị trường cổ phiếu. 

Đừng all-in, hãy có một danh mục.

Đừng full cash, hãy có một danh mục.

Đừng triết lý, hãy đi học kiến thức

Đừng hội nhóm, hãy tự học kiến thức.

Đừng muốn khi mọi thứ quá nóng, đừng sợ khi mọi thứ sụp đổ, và đừng chỉ có mỗi niềm tin khi tham gia thị trường.

Còn nếu bạn chỉ muốn mơ, đừng đầu tư chứng khoán. Hãy đi ngủ.