Vài nét về báo cáo tài chính của các ngân hàng trong nửa đầu năm 2024

 ************************

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của người biên soạn và chỉ nhằm mục đích chia sẻ thông tin, hoàn toàn không có mục đích thương mại và không phải khuyến nghị đầu tư.

Những thông tin trong bài viết này được tổng hợp vào ngày 31/07/2024, các nhận định phản ánh quan điểm của người viết tại thời điểm biên soạn và có thể không còn chính xác hoặc bị thay đổi trong tương lai.

Số liệu trong bài viết được tổng hợp từ trang https://iboard.ssi.com.vn/

Anh chị em vui lòng xem đây là một tư liệu tham khảo và tự chịu trách nhiệm với các hoạt động đầu tư của bản thân.

*************************

Xin chào anh chị em,

Chúng ta đã đi qua hơn nửa chặng đường của năm 2024 và cho tới hiện tại, hầu hết các doanh nghiệp đã công bố kết quả kinh doanh nửa đầu năm. Giờ là lúc các nhà đầu tư có thể nhìn lại tình hình của các doanh nghiệp để từ đó có định hướng cho hoạt động đầu tư nửa cuối năm nay. Trong bài viêt này, mình xin điểm qua một vài khía cạnh về báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành ngân hàng trong nửa đầu năm nay.

1.   Vốn hoá và tài sản

Tỷ lệ tổng tài sản trên vốn chủ sở hữu (Tỷ lệ đòn bẩy)

Nhìn chung, các ngân hàng có xu hướng duy trì tỷ lệ tổng tài sản trên vốn chủ sở hữu trong suốt 4 quý gần nhất (cũng như trong 3 năm gần đây). BIDV là ngân hàng có tỷ lệ đòn bẩy cao nhất, ở quanh mức 18, trong khi TCB và VPB có tỷ lệ đòn bẩy thấp nhất, quanh mức 6. Hầu hết các ngân hàng duy trì tỷ lệ đòn bẩy quanh mức 10.

Tỷ lệ tổng tài sản trên vốn chủ sở hữu (Tỷ lệ đòn bẩy) phản ánh mức độ sử dụng vốn vay so với vốn tự có của ngân hàng để tài trợ cho các tài sản của mình. Đây là một chỉ số quan trọng để đánh giá mức độ rủi ro tài chính và sức mạnh tài chính của một ngân hàng. Tỷ lệ đòn bẩy cao cho thấy ngân hàng sử dụng nhiều vốn vay để tài trợ cho tài sản của mình. Điều này có thể làm tăng lợi nhuận tiềm năng nhưng cũng tăng rủi ro tài chính, vì ngân hàng phải chịu trách nhiệm trả nợ và lãi suất cho các khoản vay. Một tỷ lệ đòn bẩy thấp cho thấy ngân hàng dựa nhiều hơn vào vốn chủ sở hữu để tài trợ cho tài sản của mình, giảm rủi ro tài chính nhưng cũng có thể hạn chế khả năng sinh lời. Việc duy trì tỷ lệ đòn bẩy ổn định có thể là chỉ báo cho thấy phần lớn các ngân hàng đang duy trì chiến lược của họ ở thời điểm hiện tại.

2.   Nợ xấu

Tỷ lệ nợ xấu

So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng đang tăng nhanh. Các ngân hàng như VIB, OCB và MSB duy trì tỷ lệ nợ xấu ở mức cao và có xu hướng tăng. Ở chiều ngược lại, một số ngân hàng khác như BID và TCB đã cải thiện tỷ lệ nợ xấu so với cùng kỳ năm trước. Một số ngân hàng lại cho thấy sự biến động khá mạnh về tỷ lệ nợ xấu như LPB với tỷ lệ nợ xấu biến động mạnh, giảm từ 2.79% (Q3 2023) xuống 1.34% (Q4 2023), sau đó tăng lại lên 1.73% (Q2 2024); hoặc như MBB có tỷ lệ nợ xấu cũng biến động mạnh, tăng từ 1.44% (Q2 2023) lên 2.49% (Q1 2024) rồi giảm nhẹ xuống 1.64% (Q2 2024).

Nhìn chung, sự gia tăng tỷ lệ nợ xấu trong bối cảnh NIM của các ngân hàng bị sụt giảm (sẽ trình bày ở phần sau) là một tín hiệu đáng lo ngại. Nợ xấu gia tăng sẽ khiến các ngân hàng phải trích lập dự phòng nhiều hơn khiến chi phí gia tăng và sụt giảm nghiêm trọng lợi nhuận. Việc gia hạn Thông tư 02 về giãn, hoãn chuyển nhóm nợ tại có thể giúp các ngân hàng và các doanh nghiệp có thêm thời gian để giải quyết các khó khăn tồn tại nhưng cũng khiến các nhà đầu tư lo ngại hơn về triển vọng của ngành ngân hàng. Bởi lẽ, việc không được chuyển nhóm nợ khiến cho chính các ngân hàng lẫn các nhà đầu tư không thể đánh giá thực sự chính xác tình hình nợ xấu và do đó, không đánh giá được đúng mức những rủi ro tiềm tàng trong hệ thống ngân hàng.

Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng và trích lập dự phòng

Nhìn chung, các ngân hàng đang có xu hướng giảm trích lập dự phòng trong 6 tháng đầu năm. Một số ngân hàng giảm mạnh trích lập dự phòng như ACB, BID, LPB, MBB, VCB. Trong khi đó, nhiều ngân hàng vẫn đang duy trì tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên nợ xấu ở mức thấp trong nhiều quý liên tiếp như VIB, VPB, MSB, OCB, TPB.

Xu hướng giảm mức độ bao phủ nợ xấu trong bối cảnh tỷ lệ nợ xấu tăng cao cho thấy các ngân hàng đang có áp lực lớn về lợi nhuận. Giảm trích lập dự phòng sẽ giúp ngân hàng tiết kiệm được chi phí, từ đó có được con số lợi nhuận đẹp hơn trên báo cáo tài chính. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa họ đang đẩy các chi phí vào tương lai và lợi nhuận kì vọng của ngành ngân hàng sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều.  

3.   Chi phí

Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (Cost-to-Income Ratio CIR)

Tỷ lệ chi phí trên thu nhập hay CIR là một chỉ số tài chính quan trọng được sử dụng để đo lường hiệu quả hoạt động của một ngân hàng. Tỷ lệ CIR thấp cho thấy ngân hàng hoạt động hiệu quả, kiểm soát tốt chi phí và có khả năng tạo ra thu nhập cao từ các hoạt động của mình. Tỷ lệ CIR cao cho thấy ngân hàng có thể đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát chi phí hoặc không tạo ra đủ thu nhập từ các hoạt động của mình.

Có thể thấy, xu hướng chung là CIR của các ngân hàng đã giảm trong 2-4 quý gần nhất. MSB, TPB, ACB,  là những ngân hàng có mức giảm CIR mạnh nhất so với đầu năm 2024 trong khi LPB và TPB có mức giảm CIR rõ rệt so với cùng kỳ năm trước. VIB và OCB là hai ngân hàng có CIR tăng lên cả so với cùng kỳ và đầu năm. Điều này có thể là chỉ báo cho thấy các chi phí của các ngân hàng này tăng lên trong khi lợi nhuận bị suy giảm đáng kể.

4.   Doanh thu và lợi nhuận

ROE, ROA

Nhận xét

• ACB: ROA duy trì ổn định quanh mức 2.3-2.4%, có giảm nhẹ từ quý 2/2023 (2.40%) đến quý 2/2024 (2.29%). ROE duy trì ổn định quanh mức 22-24%, có giảm nhẹ từ quý 2/2023 (24.14%) đến quý 2/2024 (22.85%).
• BID: ROA ổn định quanh mức 0.9-1%, có tăng nhẹ từ quý 2/2023 (0.96%) đến quý 2/2024 (0.98%). ROE ổn định quanh mức 18-20%, giảm từ quý 2/2023 (19.75%) xuống 18.80% vào quý 2/2024.
• LPB: ROA tăng mạnh từ 1.09% (quý 2/2023) lên 2.08% (quý 2/2024), cho thấy sự cải thiện lớn trong hiệu quả sử dụng tài sản. ROE tăng mạnh từ 14.68% (quý 2/2023) lên 24.65% (quý 2/2024), cho thấy sự cải thiện lớn trong hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu.
• MBB: ROA duy trì ổn định quanh mức 2.3-2.5%, ROE duy trì ổn định quanh mức 22-24%, không có biến động lớn trong 5 quý.
• TCB: ROA dao động nhưng giữ ở mức cao từ 2.33% đến 2.52%, tăng lên 2.51% vào quý 2/2024. ROE dao động nhưng tăng nhẹ từ 15.50% (quý 2/2023) lên 16.21% (quý 2/2024).
• VIB: ROA giảm dần từ 2.53% (quý 2/2023) xuống 1.89% (quý 2/2024), phản ánh sự suy giảm trong hiệu quả sử dụng tài sản. ROE giảm dần từ 27.66% (quý 2/2023) xuống 20.52% (quý 2/2024), phản ánh sự suy giảm trong hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu.
• VPB: ROA giảm nhẹ từ 1.75% (quý 2/2023) xuống 1.41% (quý 2/2024), cho thấy hiệu quả sử dụng tài sản giảm. ROE giảm dần từ 11.79% (quý 2/2023) xuống 9.06% (quý 2/2024), cho thấy hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu giảm.
• MSB: ROA giảm từ 2.18% (quý 2/2023) xuống 1.74% (quý 2/2024). ROE giảm từ 17.50% (quý 2/2023) xuống 14.78% (quý 2/2024).
• OCB: ROA dao động lớn nhưng giảm từ 2.09% (quý 2/2023) xuống 1.63% (quý 2/2024). ROE dao động lớn nhưng giảm từ 16.26% (quý 2/2023) xuống 12.95% (quý 2/2024).
• TPB: ROA giảm dần từ 1.78% (quý 2/2023) xuống 1.34% (quý 2/2024). ROE giảm dần từ 18.62% (quý 2/2023) xuống 14.06% (quý 2/2024).
• VCB: ROA ổn định quanh mức 1.8-1.9%, không có biến động lớn. ROE giảm từ 23.04% (quý 2/2023) xuống 19.52% (quý 2/2024).

Nhìn chung, LPB có sự cải thiện đáng kể cả về ROA và ROE, phản ánh sự cải thiện mạnh mẽ trong cả hai khía cạnh. Ngược lại, VIB, VPB, MSB, OCB và TPB cho thấy sự suy giảm trong cả ROA và ROE, phản ánh sự giảm hiệu quả trong sử dụng tài sản và vốn chủ sở hữu. ACB, BID, MBB, TCB và VCB là nhóm ngân hàng có sự ổn định hoặc cải thiện nhẹ trong cả ROA và ROE.

NIM

NIM (Net Interest Margin - Tỷ lệ thu nhập lãi ròng) là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, phản ánh khả năng sinh lời từ hoạt động cho vay và huy động vốn. NIM được tính bằng cách lấy thu nhập lãi ròng (tức là thu nhập từ lãi cho vay trừ đi chi phí lãi vay) chia cho tổng tài sản sinh lời.

Dưới đây là tổng hợp chỉ số NIM của 11 ngân hàng niêm yết.

Có thể dễ dàng nhận ra NIM của các ngân hàng đang giảm khá nhanh so với 6-12 tháng trước, đồng nghĩa biên lợi nhuận của họ đang giảm dần. Việc SBV yêu cầu các ngân hàng thương mại hạ lãi suất cho vay, đồng thời nâng trần lãi suất huy động là áp lực rất lớn khiến NIM của các ngân hàng suy giảm trong quý 2 năm 2024.

CASA

CASA (Current Account Savings Account) được định nghĩa là tiền gửi không kỳ hạn. Đây chính là loại tiền gửi mà khách hàng chủ động để tại ngân hàng nhằm thực hiện thanh toán thường xuyên và hưởng lãi suất không kỳ hạn rất thấp.

Nhìn chung, phần lớn các ngân hàng đều có sự cải thiện về tỷ lệ CASA trong quý 2 năm 2024 so với quý 2 năm 2023. Một số ngân hàng như MBB, VIB, VPB, MSB, OCB, và TPB có sự cải thiện rõ rệt so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, so với đầu năm (quý 1 năm 2024), một số ngân hàng như TCB, MSB, và TPB lại có sự suy giảm đáng kể về CASA. Việc suy giảm CASA so với cuối năm 2023 sẽ là một nguyên nhân khác làm tăng chi phí vốn của ngân hàng (bởi đây là khoản tiền huy động hầu như không chịu lãi suất), do đó, ảnh hưởng không nhỏ lên biên lợi nhuận của ngân hàng từ nay đến cuối năm.

Tỷ lệ chi phí huy động vốn – COF

Chi phí vốn huy động (Cost of funds, CoF) được sử dụng để đo lường số tiền lãi mà các tổ chức tài chính phải trả để có được vốn. Nói cách khác, nó đề cập đến lãi suất (%) mà các ngân hàng phải trả khi họ đi vay vốn từ ngân hàng trung ương, các tổ chức tài chính khác hoặc các nhà đầu tư khác.

Việc chi phí huy động vốn giảm mạnh xuất phát từ nền lãi suất thấp của nửa đầu năm 2024 khi phần lớn các ngân hàng duy trì lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn quanh mức 5%. Về mặt tích cực, COF giảm giúp cho ngân hàng giảm bớt chi phí, tuy nhiên, nó cũng có thể chỉ báo cho việc huy động vốn của hệ thống ngân hàng đang gặp nhiều khó khăn. Khi lãi suất thấp, người dân có xu hướng tìm tới các kênh đầu tư khác có lợi suất kì vọng cao hơn như vàng, chứng khoán…và thực tế giá vàng từ đầu năm cũng chứng minh cho điều này.

5.   Tăng trưởng tín dụng

Khi xem xét chất lượng hoạt động của ngân hàng, bên cạnh nợ xấu, tăng trưởng tín dụng chính là yếu tố cực kì quan trọng. Tăng trưởng tín dụng còn gọi là tốc độ tăng dư nợ tín dụng, theo đó tăng trưởng tín dụng là phần trăm (%) hay số lần thay đổi của dư nợ tín dụng tại một thời điểm nhất định so với thời điểm trước đó. Hiểu một cách đơn giản, tăng trưởng tín dụng thể hiện khả năng ngân hàng có thể cho doanh nghiệp vay được nhiều hay ít tiền hơn ở hiện tại so với quá khứ.

Từ đầu năm nay, SBV đã giao toàn bộ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng cho ngành ngân hàng ở mức 15%. Cho đến giữa năm, TCB và LPB là hai ngân hàng đầu tiên hoàn thành xong chỉ tiêu này, trong khi ACB, MBB, VPB, MSB là những ngân hàng đã tiệm cận được mục tiêu. Ở chiều ngược lại, VIB, BID, TPB và OCB là những ngân hàng có mức tăng trưởng tín dụng thấp trong 6 tháng đầu năm. Các ngân hàng này chắc chắn sẽ phải cố gắng cải thiện mạnh mẽ tăng trưởng tín dụng trong nửa cuối năm nay, và rất có thể điều này sẽ là điểm tựa kì vọng cho giá cổ phiếu của nhóm ngân hàng này. Trên thực tế, thị trường chứng khoán đã rất nhạy bén với tăng trưởng tín dụng của ngành ngân hàng khi giá cổ phiếu TCB, LPB, MBB hay ACB đã tăng trưởng khá ấn tượng trong nửa đầu năm 2024. Do đó, trong nửa cuối năm, cần theo dõi kĩ lưỡng chỉ số này nếu anh chị em đang có ý định đầu tư cổ phiếu ngân hàng.

Một yếu tố khác cần xem xét đối với nhóm ngân hàng là chỉ số LDR. Chỉ số LDR viết tắt tiếng Anh là Loan to Deposit là tỷ lệ dư tín dụng trên số vốn huy động của ngân hàng. Tỷ lệ này cho thấy khả năng sinh lời cao hay thấp và mức độ tín nhiệm của ngân hàng. Chỉ số LDR được dùng để đo lường rủi ro thanh khoản và được tính bằng tổng cho vay chia cho tổng huy động. Tỷ lệ này càng lớn chứng tỏ số tiền ngân hàng cho vay ra nhiều hơn so với nguồn vốn huy động được. Vì thế nếu ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản thì lại càng khó huy động được những nguồn vốn rẻ từ đó khiến thanh khoản càng giảm.

 

Ngược lại, hệ số LDR thấp chứng tỏ ngân hàng cho vay ít hơn so với nguồn vốn huy động được hoặc vay trên thị trường liên ngân hàng, phát hành giấy tờ có giá… thấp hơn các khoản huy động, giúp tăng khả năng thanh khoản của ngân hàng.

Có thể dễ dàng nhận ra rằng phần lớn các ngân hàng đang cho vay nhiều hơn mức huy động được. Đối với các ngân hàng thương mại thì đây không phải dấu hiệu tốt bởi hệ thống có thể gặp rủi ro rất lớn về thanh khoản nếu có một biến cố tương tự như câu chuyện SCB xảy ra ở thời điểm hiện tại.

6.   Một vài nhận định

Ngành ngân hàng có vốn hoá lớn nhất trên TTCK nên lợi nhuận của ngành này ảnh hưởng rất lớn đến lợi nhuận toàn thị trường. Có thể thấy, dù duy trì được tăng trưởng lợi nhuận, duy trì được ROE, ROA, tuy nhiên ngành ngân hàng đang gặp phải rất nhiều vấn đề. Trước hết, việc nợ xấu tăng cao trong khi tỷ lệ trích lập dự phòng giảm đi cho thấy các ngân hàng đang cố gắng tiết giảm chi phí một cách tối đa để duy trì lợi nhuận. Việc gia hạn Thông tư 02 có thể giúp ngân hàng có thêm thời gian để cân đối lại các khoản nợ với khách hàng nhưng cũng có thể tạo ra những “điểm mù” cho nhà đầu tư cá nhân khi không thể biết chính xác tình trạng nợ xấu của các ngân hàng hiện đang trầm trọng tới đâu. Mặt khác, không sớm thì muộn, các ngân hàng cũng sẽ phải trích lập dự phòng cho các khoản nợ xấu và đây sẽ là một khoản chi phí rất lớn đè nặng lên lợi nhuận của các ngân hàng trong tương lai gần. Bên cạnh đó, NIM suy giảm cũng cho thấy thách thức không nhỏ trong việc duy trì doanh thu cho ngành ngân hàng. Ngoài ra, tăng trưởng tín dụng yếu cũng là khó khăn rất lớn cho ngành trong 6 tháng cuối năm. Bởi những lí do trên, rất khó để kì vọng một sự đột biến về doanh thu, lợi nhuận của ngành ngân hàng trong nửa cuối năm 2024.

Sau tất cả, kết quả kinh doanh là thứ sẽ quyết định giá của cổ phiếu. Việc giá cổ phiếu ngành ngân hàng bị chững lại, thậm chí giảm khá sâu trong quý 2 năm 2024 đã phản ánh sự giảm kì vọng của thị trường vào nhóm cổ phiếu này. Việc tăng trưởng tín dụng thường được cải thiện trong nửa cuối năm có thể là một tia hi vọng cho giá cổ phiếu ngành ngân hàng có thể tăng lên. Tuy nhiên, không phải ngân hàng nào cũng sẽ tăng trưởng tín dụng mạnh mẽ trong nửa cuối năm, và không phải ngân hàng nào cũng đủ tốt để đạt được chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Những ngân hàng đã về đích hoặc sắp về đích và giá cổ phiếu đã phản ánh điều đó hầu như sẽ không phải nơi mà dòng tiền lớn đổ về. Những ngân hàng có chất lượng tín dụng yếu, ngân hàng “sân sau” cũng có thể bị bỏ lại. Do đó, cơ hội tuy có nhưng sẽ không chia đều cho tất cả ngành như hồi cuối năm 2023 nữa.

Thị trường đang ngày càng phân hoá, sẽ không còn chuyện tất cả các cổ phiếu sẽ cùng tăng giá như nhau trong một nhịp tăng của thị trường nữa. Thậm chí, sẽ có lúc chỉ số chung của thị trường không tăng nhưng nhiều cổ phiếu sẽ tăng tốt và nhiều cổ phiếu sẽ không tăng, thậm chí còn giảm giá. Vì vậy, đây là giai đoạn nhà đầu tư cần lựa chọn cẩn thận cổ phiếu trước khi đặt lệnh mua bán.

Hi vọng bài viết này có thể giúp ích cho anh chị em trên hành trình đầu tư. Cảm ơn mọi người vì đã kiên nhẫn đọc tới đây.

Thân ái.

File số liệu

https://shorturl.at/6A5bT