Những chiếc bè bị bỏ lại

 (Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của người viết, không phải khuyến nghị đầu tư)

Chiếc bè là hình tượng ẩn dụ mà Bụt dùng để chỉ những giáo lý mà các nhà sư dùng làm phương tiện cho quá trình tu tập của bản thân. Một người kết một chiếc bè để đi qua sông, qua được bờ bên kia rồi thì phải bỏ chiếc bè ở lại chứ chẳng nên đội nó lên đầu mà đi. Tương tự, một nhà tu hành khi đã giác ngộ chân lý thì nên bỏ lại những giáo phương tiện xưa cũ (xem Kinh Trung A-hàm, phẩm Đại, kinh A-lê-tra, số 200). Trong đầu tư cũng như vậy, có nhiều phương tiện và nhận thức giống với chiếc bè để vượt qua những khúc sông nhỏ lúc ban đầu, nhưng khi đã ra tới sông rộng, biển lớn, chúng ta sẽ phải bỏ lại chiếc bè để đi lên những con thuyền lớn mạnh và vững chắc hơn. Dưới đây là một vài "chiếc bè" mà mình đã bỏ lại sau chặng đường đầu tiên của bản thân trên thị trường chứng khoán.

1) Bảng tính lãi kép.

Có lẽ rất nhiều anh chị em ở đây đang sở hữu cho mình một bảng tính lãi kép. Sự lợi hại của "kì quan thứ tám" có một sức hấp dẫn đặc biệt với mọi nhà đầu tư và mình không phải là ngoại lệ. Những con số ấy là động lực thúc đẩy to lớn cho mình trong những ngày đầu tiên, giúp mình hăng hái và tập trung hơn trong việc tích lũy và gia tăng tài sản. Nhưng khi đã đầu tư được một thời gian, mình nhận ra bảng tính đó chẳng có mấy lợi ích và ứng dụng trong thực tế bởi hai lí do: (1) trừ tiền gửi tiết kiệm hoặc trái phiếu nắm giữ tới ngày đáo hạn, mọi tài sản đầu tư khác trên thị trường đều có lợi suất không cố định; (2) số tiền đầu tư luôn biến động theo thời gian. Với hai biến số đó, việc tính lãi kép trở nên khó khăn và không còn sát với thực tế nữa. Hiện tại, mình gần như không quan tâm tới lãi kép nữa. Điều quan trọng hơn cần quan tâm là lãi. Khi việc đầu tư sinh lời liên tục và lợi nhuận được tái đầu tư, lãi kép sẽ âm thầm sinh ra mà chẳng cần phép tính nào cả. Còn cứ mất thời gian tính lãi kép trong khi tài khoản thực tế chỉ toàn hòa và lỗ thì tất cả đều vô nghĩa.

Và như thế, "chiếc bè" bảng tính lãi kép cũng đã bị bỏ lại sau lưng.

2) Quan niệm mutual fund mạo hiểm hơn ETF

Quan niệm này, trong những ngày đầu tiên, mang tới một thái độ thận trọng khi tìm hiểu về các quỹ đầu tư. Bất chấp kết quả kinh doanh vượt trội thị trường và những clip giới thiệu cực kì hấp dẫn, mình vẫn dành thời gian đọc hết các bản cáo bạch và điều lệ của các quỹ đang quan tâm. Nhưng sau quá trình tìm hiểu và quan sát ấy, mình nhận ra quan niệm như trên là rất phiến diện. Không như ETF, tính chất của các quỹ tương hỗ rất đa dạng, và để đánh giá được mức độ rủi ro của quỹ mở thì cần phải xem xét rất kĩ chiến lược và tài sản đầu tư của quỹ. Các quỹ đầu tư tập trung nhiều vào tài sản có lợi tức cố định (chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu) có mức độ biến động giá chứng chỉ quỹ thấp hơn nhiều so với ETF, do đó chúng tăng trưởng đều đặn hơn và ít mang tới rủi ro thua lỗ trong ngắn hạn hơn ETF. Trong khi đó, các quỹ mở theo xu hướng tăng trưởng lợi nhuận cũng có nhiều chiến lược đầu tư khác nhau. Có những quỹ sẽ ưu tiên sự cân bằng giữa trái phiếu và cổ phiếu, có những quỹ ưu tiên đầu tư giá trị, cũng có quỹ năng động và chủ động giao dịch để tối ưu hóa lợi nhuận. Nhưng đặc điểm chung của các quỹ này là họ được phép chủ động thực hiện các biện pháp quản trị rủi ro như chốt lời, cắt lỗ, phòng ngừa bằng phái sinh...khi thị trường có biến cố xấu để giảm thiểu thiệt hại. Đây là việc mà các quỹ ETF không được làm. Rất nhiều quỹ trong năm 2022 và 2023 có mức độ sụt giảm thấp hơn VNINDEX cũng bởi khả năng quản trị rủi ro rất tốt trước các khủng hoảng. Vậy nên, không thể đánh đồng mọi quỹ tương hỗ với nhau và xếp họ vào cũng một mức rủi ro.

3) Đầu tư thì không được mua đi bán lại nhiều, vì như vậy là đầu cơ

Đây là "chiếc bè" quan trọng đã giúp cho mình định hình được chiến lược đầu tư hướng tới mục tiêu phát triển lợi nhuận trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, suy nghĩ này có hai lỗi sai cơ bản.

Trước hết, suy nghĩ như vậy là không phân biệt đầu tư với đầu cơ (investing or trading). Ngắn hạn hay dài hạn không phải yếu tố phân biệt hai hình thức này. Giá trị của tài sản mục tiêu mới là yếu tố cốt lõi. Nhà đầu cơ (trader) hầu như không quan tâm đến giá trị cốt lõi của cổ phiếu, của doanh nghiệp, không cần định giá hay xem báo cáo tài chính. Họ dựa trên hai thành tố là giá và khối lượng để quyết định việc mua bán, và do đó, phân tích kĩ thuật được ưa chuộng bởi nó vừa phản ánh được hiện tại, vừa đưa ra xác suất cho xu hướng tiếp theo của giá và khối lượng. Nhà đầu tư (investor), ngược lại, đặt trọng tâm vào chất lượng kinh doanh của doanh nghiệp, định giá và tiềm năng tăng trưởng của cổ phiếu. Mặt khác, một nhà đầu tư hay quỹ đầu tư chủ động hoàn toàn có thể mua bán rất nhiều nếu đó là chiến lược của họ. Một số quỹ mở của Dragon Capital có tỷ lệ vòng quay danh mục lên tới 400%/năm, nhưng chẳng ai gọi họ là quỹ đầu cơ cả, bởi dù mua bán nhiều thì các quỹ này vẫn đặt trọng tâm vào vấn đề chất lượng của doanh nghiệp.

Rốt cuộc, việc giao dịch nhiều hay ít không hề định nghĩa một nhà đầu tư hay nhà đầu cơ. Việc có hay không quan tâm đến giá trị thực của doanh nghiệp đứng sau cổ phiếu mới xác nhận xu hướng đầu tư/đầu cơ của họ.

4) Phân tích kĩ thuật chỉ dành cho người đầu cơ

Đây là một thành kiến cực kì sai lầm. Phân tích kỹ thuật hỗ trợ rất hiệu quả cho phân tích cơ bản, đặc biệt trong việc tìm điểm mua, điểm bán và xác định xu hướng của cổ phiếu. Do đó, một nhà đầu tư hoàn toàn có thể áp dụng phân tích kĩ thuật để tối ưu hóa phương pháp đầu tư của bản thân.

5) Đầu tư giá trị có chi phí thấp

Rất nhiều người trong chúng ta thần tượng các nhà đầu tư giá trị khi họ đã tăng gấp 10, gấp 50 lần giá trị tài sản sau nhiều năm tháng đầu tư vào những công ty có mức tăng trưởng đều đặn. Nhưng hình như chưa có nhà đầu tư nào nói cho chúng ta về chi phí cơ hội của đầu tư giá trị. Sẽ mất không ít thời gian để tìm thấy một doanh nghiệp 3M hay 4M hoàn hảo, rồi tiếp đó là sự chờ đợi cổ phiếu "$5 được định giá 50 xu", trong lúc chờ đợi đó, tiền của chúng ta đi về đâu? Và quan trọng nhất là cái giá phải trả nếu chọn sai.

Không ai phủ nhận giá trị và tính hiệu quả của đầu tư giá trị. Nhưng hãy tỉnh táo với chi phí cơ hội và rủi ro của phương pháp và quan trọng hơn là hãy đánh giá đúng khả năng chịu lỗ của bản thân.

6) Thị trường chứng khoán là nơi dành cho tất cả mọi người

"Chiếc bè" này đã chở đến rất nhiều hi vọng cho mình trong những ngày đầu tiên. Nhưng tham gia cuộc chơi này một thời gian, mình đã phải rời bỏ "chiếc bè" kia. Thị trường này quá khốc liệt, đầy rủi ro và chỉ dành cho những người đủ khôn ngoan, bản lĩnh và sự cần mẫn. Có quá nhiều thứ phải học để hiểu cách mà thị trường vận động, hiểu vì sao cổ phiếu lại tăng, giảm hoặc đi loanh quanh rất lâu. Khi tìm bạn đồng hành, nếu chỉ là một chuyến xe, ta chẳng nhất thiết phải biết người ngồi cạnh là ai; nếu đi thuê một gác trọ, ta nên biết người sẽ ở chung với mình vài tháng, vài năm đến từ đâu, làm gì; nếu tìm một người bạn đời để đi với nhau vài chục năm cho tới khi nhắm mắt xuôi tay, ta cần hiểu rất rõ người kia đến từ đâu, tư cách như thế nào. Cũng vậy, nếu muốn đầu tư 5 năm, 10 năm, ta cần phải hiểu thật rõ thị trường này, hiểu rõ những gì ta đang đầu tư. Trên con đường đầu tư chứng khoán dài hạn không có dấu chân của kẻ lười biếng và chứa đầy nước mắt của những kẻ ngây thơ.

Và kể từ đó, mình đã để lại những chiếc bè kia ở con sông nhỏ sau lưng. Phía trước là biển lớn, và có rất nhiều việc phải làm.

Chúc mọi người đầu tư thành công!