Chiến lược đầu tư thụ động và chiến lược đầu tư tích sản

 (Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân, không phải khuyến nghị đầu tư)

Anh chị em trong cộng đồng chắc không xa lạ với chiến lược " đầu tư thụ động". Nhưng chắc không phải ai cũng từng nghe tới chiến lược "đầu tư tích sản". Trong bài viết này, mình xin phép trình bày một số đặc điểm của hai chiến lược này.

1. Chiến lược đầu tư thụ động

(Đoạn này mình từng viết trong 1 bình luận, xin phép copy lại)

Giả sử anh chị em có 200 triệu đồng để đầu tư và thiết kế danh mục đầu tư gồm 5 cổ phiếu: ACB, MBB, HPG, VNM, MWG với tỷ trọng danh mục là mỗi cổ phiếu 20%, tương đương 40 triệu đồng. Sau 6 tháng, giá trị danh mục cổ phiếu ACB, MBB, HPG tăng lên lần lượt thành 46, 48 và 50 triệu đồng, giá VNM đứng yên ở 40 triệu đồng, còn MWG giảm xuống 38 triệu đồng. Lúc này, NAV của anh chị em đang là 222 triệu đồng. Để tuân thủ đúng chiến lược đầu tư, anh chị em phải đưa tỷ trọng mỗi cổ phiếu về 20% NAV (tương đương 44.4 triệu đồng mỗi cổ phiếu. Do đó, anh chị em bán bớt ACB, MBB, HPG với giá trị lần lượt là 1.6, 3.6 và 5.6 triệu đồng và mua thêm VNM, MWG lần lượt là 4.4 và 6.4 triệu đồng. Việc này gọi là tái phân bổ danh mục đầu tư. Sau 6 tháng, giá trị các cổ phiếu lại thay đổi. ACB lên 46 triệu, MBB lên 47 triệu, HPG xuống 44 triệu, VNM xuống 43 triệu, MWG lên 48 triệu. NAV mới lúc này là 228 triệu, tương đương 45.6 triệu đồng cho mỗi cổ phiếu. Tới đây, anh chị em tiếp tục tái cơ cấu danh mục theo cách như trên. Tuy nhiên, anh chị em cũng thấy là VNM đầu tư không hiệu quả nên quyết định loại cổ phiếu này khỏi danh mục và thay bằng FPT. Khi đó, những gì cần làm là bán bớt ACB, MBB, MWG với các giá trị là 0.4, 1.4 và 2.4 triệu đồng, mua thêm HPG với giá trị 1.6 triệu, cuối cùng là bán hết VNM và mua vào FPT với giá trị 45.6 triệu. Cứ như vậy, ta duy trì danh mục và định kì tái cơ cấu lại nó sao cho cấu trúc đặt ra ban đầu không bị phá vỡ. Anh chị em cũng có thể đặt lại tỷ trọng cho các cổ phiếu còn tiềm năng tăng trưởng và hạ tỷ trọng các cổ phiếu ít tiềm năng tăng trưởng trong kì cơ cấu danh mục, loại bỏ cổ phiếu không đạt tiêu chuẩn để đưa thêm cổ phiếu tốt hơn vào danh mục.

Đây là một ví dụ cho việc áp dụng chiến lược đầu tư thụ động và là căn bản những gì các ETF hay Index Fund cần làm. Danh mục và tỷ lệ các cổ phiếu sẽ tuân thủ theo chỉ số mà họ mô phỏng. Định kì, danh mục của các chỉ số cũng được đánh giá lại, loại bớt cổ phiếu này, cho thêm cổ phiếu khác, hạ hay nâng tỷ trọng một số cổ phiếu… Chữ “thụ động” ở đây hàm ý các quỹ hay nhà đầu tư tuân thủ chiến lược này sẽ không cần phải tự tìm hiểu về doanh nghiệp, phân tích các báo cáo tài chính, phân tích đồ thị kĩ thuật của cổ phiếu... Họ chỉ cần tuân thủ đúng danh sách cổ phiếu và tỷ trọng của mỗi cổ phiếu theo danh mục có sẵn trên sàn chứng khoán (VD: VN30, VN100, VN Diamond...). Đây là khác biệt căn bản của đầu tư thụ động so với đầu tư chủ động, khi mà các nhà đầu tư phải tự đánh giá doanh nghiệp, tự xây dựng danh mục, được chủ động mua bán các loại tài sản, thậm chí được phép bán ra phần lớn cổ phiếu để nắm giữ chứng chỉ tiền gửi trong trường hợp muốn phòng ngừa rủi ro hệ thống. Tuy nhiên, không phải đầu tư thụ động là trọn đời nắm giữ một danh mục duy nhất. Định kì, HOSE hoặc HNX sẽ điều chỉnh lại các danh mục, thêm-bớt cổ phiếu hoặc thay đổi tỷ trọng các cổ phiếu và các quỹ cũng phải điều chỉnh theo đúng tỷ trọng của danh mục mà họ theo dõi để đảm bảo mô phỏng đúng chỉ số.

Trên thực tế, hoạt động mô phỏng chỉ số có thể phức tạp hơn do quỹ sẽ liên tục có dòng tiền ra vào và họ cũng phải phòng ngừa rủi ro nên có thể có hoạt động tiền gửi hoặc long-short phái sinh ở một giới hạn rất nhỏ NAV. Tuy nhiên, hoạt động căn bản của các quỹ đầu tư thụ động sẽ không nằm ngoài chiến lược như trên.

Nhà đầu tư theo đuổi chiến lược đầu tư thụ động dựa trên giả định rằng thị trường luôn tăng trưởng một cách hiệu quả, hay dễ hiểu hơn là điểm số của thị trường luôn có xu hướng đi lên trong dài hạn. Ưu điểm dễ thấy nhất của đầu tư thụ động là nhà đầu tư không cần phải mất thời gian suy nghĩ về việc lựa chọn cổ phiếu hay thiết kế danh mục đầu tư. Họ chỉ cần đi theo một rổ danh mục mà sàn chứng khoán đã cung cấp và phân bổ đúng tỷ trọng. Trong một số trường hợp, nhà đầu tư cũng có thể thiết kế một danh mục riêng và đảm bảo đúng tỷ trọng các cổ phiếu trong danh mục (như trong ví dụ). Bên cạnh đó, việc theo đuổi chiến lược đầu tư thụ động giúp nhà đầu tư hưởng lợi đáng kể từ lãi kép nếu tái đầu tư cổ tức nhận được hàng năm. Tuy nhiên, chiến lược này không phải không có nhược điểm. Điểm yếu lớn nhất của chiến lược này là nó không có khả năng phòng thủ trong thị trường giảm điểm và cũng không cho phép nhà đầu tư tối đa hóa lợi nhuận, mà theo ngôn ngữ thị trường là không được chốt lời và không được cắt lỗ. Chính vì đặc điểm này, các quỹ ETF ở Việt Nam trong năm 2022 và 2023 sụt giảm nghiêm trọng và có tỷ suất sinh lời thua kém rất nhiều so với các quỹ đầu tư chủ động được quản trị rủi ro tốt hơn.

2. Chiến lược đầu tư tích sản

Tích sản một sản phẩm chứng khoán là việc mỗi tháng nhà đầu tư bỏ ra một khoản tiền mua một hoặc một số mã cổ phiếu một cách liên tục và đều đặn, cho đến khi họ sở hữu một khối lượng loại chứng khoán đó như mục tiêu đã đề ra. Ví dụ, nếu nhà đầu tư quyết định tích sản cổ phiếu/chứng chỉ quỹ (ccq) hàng tháng và bỏ ra 10 triệu đồng mỗi tháng để mua cổ phiếu/ccq nhất định, thì sau một thời gian, nhà đầu tư sẽ sở hữu một lượng chứng khoán nhất định. Nhà đầu tư tích sản sẽ phải chấp nhận bỏ qua những biến động ngắn hạn trên thị trường chứng khoán để hướng tới mục tiêu cao hơn trong trung và dài hạn. Điều này cho phép nhà đầu tư tập trung vào việc đánh giá các yếu tố cơ bản của công ty như tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và chi phí để đưa ra quyết định đầu tư thích hợp. Tích sản cổ phiếu cũng là một cách để giảm thiểu rủi ro của việc mua bán cổ phiếu theo thời điểm, bởi vì nó cho phép nhà đầu tư phân tán các khoản đầu tư của mình trong một khoảng thời gian dài, giúp giảm thiểu tác động của những sự dao động ngắn hạn trên thị trường chứng khoán.

Chiến lược đầu tư tích sản rất phù hợp với những giai đoạn thị trường giảm điểm mạnh rồi đi ngang tích lũy ở vùng đáy, khi mà nhiều cổ phiếu được định giá rẻ. Cuối năm 2022 và nửa đầu năm 2023 là một ví dụ điển hình. Khi đó, giá của rất nhiều cổ phiếu bị sụt giảm mạnh tới mức định giá trở nên rất rẻ so với nhiều năm và tích sản cổ phiếu giúp nhà đầu tư thu được lợi nhuận cao hơn rất nhiều so với các phương pháp đầu tư khác. Cần nhấn mạnh rằng, đối với chiến lược tích sản, yếu tố định giá rẻ là cực kì quan trọng. Nhìn lại giai đoạn 2022-2023, dễ thấy việc đầu tư giá trị vào các doanh nghiệp có cơ bản tốt nhưng bị định giá cao như ACB, VCB, PNJ hoặc đầu tư thông qua mua chứng chỉ quỹ tỏ ra kém hiệu quả hơn rất nhiều so với tích sản các cổ phiếu được định giá rẻ hơn, dù cho các doanh nghiệp đó báo lỗ cả năm, kinh doanh khó khăn hoặc thậm chí nợ nần chồng chất. Giá một số cổ phiếu thậm chí tăng bằng lần chỉ trong khoảng 6 tháng (cuối tháng 3 đến giữa tháng 8 năm 2023) và đó là kết quả tuyệt vời cho các nhà đầu tư đã kiên nhẫn tích lũy và gồng lỗ các cổ phiếu này suốt nửa năm trước đó.

Ưu điểm của phương pháp đầu tư tích sản là không đòi hỏi nhà đầu tư phải có sẵn một khoản vốn lớn mà có thể tích lũy dần dần theo thời gian. Tuy nhiên, như đã trình bày, việc tích sản chỉ hiệu quả khi chọn lọc được những cổ phiếu có định giá rẻ và đòi hỏi nhà đầu tư phải cực kì kiên nhẫn. Phương pháp này đặc biệt không phù hợp với những giai đoạn thị trường đã phục hồi và tăng trưởng bởi việc tích lũy đều đặn trong những giai đoạn đó tạo ra trạng thái trung bình giá lên cho tài sản. Với một thị trường còn nặng tính đầu cơ như Việt Nam, giá của chứng khoán có thể bị thổi lên rất cao khi thị trường tích cực nhưng cũng có thể giảm rất sâu nếu bị bán tháo. Tích sản không kiểm soát ở những điểm tạo đỉnh của chu kì tăng trưởng có thể khiến danh mục đầu tư chịu đựng những khoản thua lỗ rất lớn, chẳng kém gì các nhà đầu cơ không có kỷ luật.

3. Đầu tư đúng phương pháp

Mình biết là nhiều anh chị em vẫn đang mua ETF đều đặn hàng tháng, vậy đó là đầu tư thụ động hay đầu tư tích sản? Mỗi người sẽ có một góc nhìn và câu trả lời khác nhau cho câu hỏi này. Ở góc nhìn của mình, việc đó gần với phương pháp tích sản chứng chỉ quỹ hơn là đầu tư thụ động. Nhiều anh chị em nhìn vào hai chữ “thụ động” và cho là có thể mua ETF và không cần suy nghĩ gì. Nguy hiểm! Thụ động ở đây là về danh mục cổ phiếu cơ cấu chứ không phải thụ động về tư duy và hành vi. Các quỹ đầu tư thụ động vẫn phải định kì cơ cấu danh mục thì sao chúng ta không thể làm thế? Nếu có thể lười nhác mà vẫn kiếm được tiền, chắc không ai đi lướt sóng để rồi thua lỗ, không ai phải đánh giá doanh nghiệp làm gì cho khó nhọc. Thêm nữa, nếu tính đến việc nhà đầu tư thứ cấp nhỏ lẻ không có quyền hoán đổi ccq ETF lấy cổ phiếu cơ cấu thì việc chỉ mua ETF phần nào còn giống như all-in tiền đầu tư vào một loại tài sản duy nhất. Hành động này không hề an toàn chút nào khi mà thị trường đã bắt đầu phục hồi nhưng chưa hề vững chắc như hiện tại và sẽ càng rủi ro hơn khi nó bắt đầu tăng giá mạnh mẽ.

Mỗi giai đoạn của thị trường sẽ phù hợp với một chiến lược khác nhau. Một thị trường giảm sâu và tích lũy ở đáy là cơ hội tuyệt vời để tích sản cổ phiếu giá rẻ và đầu tư giá trị. Một thị trường phục hồi và phát triển là cơ hội cho đầu tư tăng trưởng vào những doanh nghiệp cơ bản tốt, làm ăn hiệu quả. Và đã gọi là giai đoạn thì thời gian phải tính bằng năm chứ không ngắn hơn. Do đó, cơ hội cho chúng ta rất nhiều, quan trọng là áp dụng đúng chiến lược với từng giai đoạn.

Cuối cùng, thứ quan trọng nhất của đầu tư là lợi nhuận. Đầu tư 1 năm: đang lỗ vì mua đúng đỉnh, không sao cả, do thiếu kinh nghiệm và không gặp may. Đầu tư tới 1,5 năm: thị trường đã tạo đáy xong và phục hồi một đoạn nhưng nhìn tài khoản vẫn lỗ, hãy xem lại danh mục đầu tư có vấn đề ở đâu. Đầu tư liên tục 2 năm rồi 3 năm vẫn lỗ, dù thị trường đã phục hồi 20-30% từ đáy, hãy xem lại chiến lược đầu tư. Thị trường giảm cũng lỗ, tăng lên rồi vẫn không có lãi thì chắc chắn là phương pháp đầu tư có vấn đề và cần thay đổi.

Chúc mọi người nhiều may mắn và đầu tư thành công!