Chứng chỉ quỹ mở trái phiếu

 <Tuyên bố miễn trách>

Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của người viết, không phải khuyến nghị đầu tư. Anh chị em chỉ xem thông tin trong bài là kênh tham khảo và tự chịu hoàn toàn trách nhiệm với quyết định đầu tư của bản thân. Các thông tin trong bài có thể bị sai hoặc lỗi thời theo thời gian và có thể được cập nhật. Đây cũng không phải hướng dẫn mua chứng chỉ quỹ nên anh chị em vui lòng KHÔNG hỏi cách mua chứng chỉ quỹ trong bình luận hoặc qua tin nhắn. Mọi thắc mắc về cách mua chứng chỉ quỹ, anh chị em vui lòng liên hệ trực tiếp với công ty điều hành quỹ.

Hết tuyên bố miễn trách

<Nội dung chính>

Trái phiếu (bond) là một loại chứng khoán xác nhận nghĩa vụ nợ (giấy nợ) của một doanh nghiệp, một tổ chức hay một chính phủ với người nắm giữ. Khác với cổ phiếu, trái phiếu là dạng chứng khoán có lợi tức cố định nên người nắm giữ trái phiếu sẽ biết trước lợi suất được hưởng định kì của mình ngay khi bắt đầu nắm giữ. Mặt khác, do trái chủ được coi là chủ nợ, nên khi doanh nghiệp phá sản, họ sẽ được ưu tiên trả nợ trước các cổ đông nắm giữ cổ phiếu của công ty. Do đó, về lý thuyết, trái phiếu dường như là kênh đầu tư an toàn hơn cổ phiếu. Mặt khác, bên cạnh vay ngân hàng và phát hành cổ phiếu, trái phiếu cũng là một kênh dẫn vốn cực kì quan trọng của doanh nghiệp trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sau những lùm xùm về trái phiếu của Vạn Thịnh Phát, Tân Hoàng Minh...các nhà đầu tư nhỏ lẻ dường như khá hoang mang với loại hình chứng khoán này. Việc phân biệt được trái phiếu có chất lượng và trái phiếu rác là khá khó khăn với các nhà đầu tư nhỏ. Bên cạnh đó, việc pháp luật quy định chỉ các nhà đầu tư chuyên nghiệp * mới được sở hữu và giao dịch trái phiếu phát hành riêng lẻ đã khiến cho việc tiếp cận kênh đầu tư này càng thêm khó khăn. 

[* Nhà đầu tư chuyên nghiệp bao gồm một trong ba trường hợp: (1) Những người đã học và lấy chứng chỉ hành nghề chứng khoán từ Trung tâm Nghiên cứu khoa học và đào tạo chứng khoán (hết khoảng 18-21 triệu VNĐ và nửa năm cuộc đời); (2) Cá nhân nắm giữ danh mục chứng khoán niêm yết, đăng ký giao dịch có giá trị tối thiểu là 02 tỷ đồng theo xác nhận của công ty chứng khoán; (3) cá nhân có thu nhập chịu thuế năm gần nhất tối thiểu là 01 tỷ đồng ở năm liền trước năm mua trái phiếu]

Khi mà việc mua trực tiếp trái phiếu vẫn còn nhiều rào cản như vậy, các chứng chỉ quỹ mở trái phiếu được coi là một kênh thay thế hữu hiệu cho những nhà đầu tư nhỏ lẻ có nguyện vọng đầu tư vào kênh này. Nhưng với hàng chục quỹ trái phiếu đang hoạt động ngoài kia, làm sao để biết nên đầu tư vào quỹ nào? Câu trả lời là tùy vào kì vọng lợi nhuận và sức chịu đựng rủi ro của mỗi người. Lợi nhuận cao thì rủi ro cao. Ít rủi ro thì lợi nhuận giảm xuống. Sẽ có một vài khía cạnh mà chúng ta có thể xem xét ở các quỹ. Số liệu cụ thể được trình bày trong file ở đường dẫn dưới đây. Anh chị em có thể mở file này để theo dõi trong quá trình theo dõi tiếp bài viết.

https://docs.google.com/spreadsheets/d/1bI40IlJdcZWobeIXR6XP0oVUNOWq7KGJEBHSsn9l0bw/edit?usp=sharing

Các số liệu được cập nhật tới ngày 31/03/2024

(1) Giá trị tài sản ròng

Xét về giá trị tài sản, TCBF của ngân hàng Kĩ thương Việt Nam là quỹ trái phiếu lớn nhất trên thị trường với NAV gần 2800 tỷ đồng, tiếp đó là VFF của VinaCapital (1217 tỷ đồng)  và DCBF của Dragon Capital (766 tỷ đồng). Giá trị của ba quỹ này lớn hơn đáng kể so với phần còn lại. Đây cũng là các quỹ có thời gian hoạt động dài nhất và số lượng nhà đầu tư tham gia lớn nhất trên thị trường.

(2) Hiệu quả sinh lời và diễn biến giá chứng chỉ quỹ

Phần lớn của quỹ trái phiếu đều tăng trưởng tốt trong năm 2023 bất chấp sự khó khăn chung của nền kinh tế và các doanh nghiệp. Trừ hai quỹ VLBF và VTBF, các quỹ còn lại trong thống kê này đều có mức sinh lời từ 8-10% trong năm qua, trong đó cao nhất là quỹ MBBond với lợi suất 10,27%. Nếu tính theo hiệu quả trung bình năm từ khi thành lập, quỹ DCBF và quỹ PVBF là những quỹ có hiệu quả tăng trưởng giá chứng chỉ quỹ tốt nhất.

 Khi nhìn vào đồ thị giá, các nhà đầu tư có thể thấy được một đặc điểm rất khác biệt so với cổ phiếu hoặc chứng chỉ quỹ cổ phiếu đó là giá của chứng chỉ quỹ trái phiếu rất ít có biến động lớn trong ngắn hạn và luôn đi lên trong dài hạn. Các chứng chỉ quỹ trái phiếu tăng giá chậm nhưng rất đều đặn, nhiều đồ thị giá gần như là đường tuyến tính trong 3-5 năm. Dưới đây là một số đồ thị giá như vậy:

Đồ thị giá của chứng chỉ quỹ DCBF

Đồ thị giá của chứng chỉ quỹ VFF

Đồ thị giá của chứng chỉ quỹ VCBF-FIF

Nếu ai đó còn chưa nhận ra điều này có ý nghĩa gì thì xin thưa rằng: nếu anh chị em chỉ cần một tài sản có mức sinh lời cao hơn lãi suất ngân hàng, tăng trưởng đều theo thời gian, ít rủi ro, có thể mua tích sản hàng tuần, hàng tháng với số vốn nhỏ thì chứng chỉ quỹ trái phiếu như trên chính là sản phẩm không thể lý tưởng hơn. Việc ít biến động giá theo thị trường và đi lên đều đặn giúp nhà đầu tư tránh được tình trạng thua lỗ trong ngắn hạn và có lợi nhuận tích lũy tốt trong dài hạn. Mặc dù vậy, không phải quỹ trái phiếu nào cũng duy trì được sự ổn định. Dưới đây là đồ thị giá của TCBF và SSIBF. Cuối năm 2022, hai quỹ này chứng kiến một cú sụt giảm đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu là do hai quỹ này nắm giữ rất nhiều trái phiếu của Novaland nên khi doanh nghiệp này có nguy cơ vỡ nợ, giá trái phiếu của họ đã sụt giảm nghiêm trọng rồi kéo luôn giá trị của TCBF và SSIBF xuống.

Đồ thị giá của chứng chỉ quỹ SSIBF

Đồ thị giá của chứng chỉ quỹ TCBF

Bởi vậy, một trong những yếu tố cần xem xét tiếp theo là cơ cấu tài sản của quỹ.

(3) Cơ cấu tài sản 

Mỗi quỹ đầu tư sẽ có một chiến lược và kì vọng lợi nhuận khác nhau, bởi thế, cơ cấu tài sản của họ cũng khác nhau. Phần lớn các quỹ sẽ lựa chọn trái phiếu doanh nghiệp là sản phẩm đầu tư ưu tiên. Chẳng hạn TCBF, quỹ trái phiếu lớn nhất thị trường, đầu tư gần 84% vào trái phiếu doanh nghiệp, không ít trong đó là của các doanh nghiệp bất động sản như NVL, VHM. Điều này có thể là con dao hai lưỡi với quỹ, một mặt, quỹ có thể thu được lợi suất cao nhờ lợi tức trái phiếu cao, mặt khác, khi giá trị của trái phiếu giảm đi, NAV của quỹ sẽ có vấn đề, như trong giai đoạn cuối 2022. Một số quỹ như VFF, VTBF, VLBF lại lựa chọn một danh mục cân bằng giữa trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và tiền mặt. Điều này giúp quỹ tăng trưởng ổn định nhưng cũng khiến giá chứng chỉ quỹ không có sự đột biến. 

(4) Phân phối lợi nhuận 

Trong quá trình thực hiện phân tích, người viết hầu như không tìm thấy những thông tin cụ thể về việc chia cổ tức/trái tức của các quỹ. Nhưng nhìn vào điều lệ của quỹ, có thể phân chia thành hai loại:

 Những quỹ có điều khoản phân phối lợi nhuận (chia cổ tức/trái tức): TCBF, MBBond, VNDBF, SSIBF, PVBF, VTBF. 

- Những quỹ không phân phối lợi nhuận: VFF, DCBF, VLBF

Ở góc độ cá nhân, mình thích những quỹ tái đầu tư cổ tức vào NAV hơn những quỹ có chia cổ tức bởi việc phân phối lợi nhuận về lâu dài sẽ làm chậm đi đáng kể khả năng tăng trưởng của giá chứng chỉ quỹ. Tuy nhiên, anh chị em đam mê tính lãi kép sẽ thích được chia cổ tức hơn. Tùy quan điểm của mỗi người.

(5) Phí quản lý và phí giao dịch 

Phí quản lý của quỹ trái phiếu dao động trong khoảng 0,5-1,2% NAV/năm, nghĩa là tương đương với các ETF. Mọi người sẽ không phải trực tiếp đóng phí bởi nó sẽ bị tính và trừ luôn vào NAV của anh chị em trước khi công bố con số lợi nhuận mà anh chị em nhận được. 

Tuy nhiên, có một số loại phí mà anh chị em rất cần để ý, đó là phí mua, bán và chuyển đổi. Một số quỹ khá kì cục khi bắt khách hàng phải trả phí khi mua chứng chỉ quỹ, nhưng phần lớn các quỹ không tính phí mua. Về phí chuyển đổi, đây là loại chi phí phải trả khi anh chị em muốn chuyển từ quỹ trái phiếu đang nắm giữ sang một quỹ khác của cùng công ty (Ví dụ anh chị em nắm giữ ccq VFF và muốn chuyển sang VESAF. Phần lớn các quỹ đều miễn phí chuyển đổi, tuy vậy, một số quỹ vẫn tính một khoản phí nhỏ theo lần giao dịch hoặc theo NAV. Loại phí đáng quan tâm nhất chính là phí bán. Các quỹ đầu tư không khuyến khích khách hàng mua đi bán lại chứng chỉ quỹ một cách liên tục nên trong năm đầu tiên, phí giao dịch bán sẽ rất cao, khoảng 2% NAV cuối. Đừng coi thường con số này. Nếu anh chị em đầu tư 100 triệu vào quỹ VFF, sau 6 tháng, NAV tăng thành 104 triệu và anh chị em đặt lệnh bán. Khi đó, mọi người sẽ phải chịu mức phí 2% của 104 triệu, tương đương 2.080.000 VNĐ, chưa kể thuế thu nhập cá nhân 0,1% là 104.000 VND. Phí bán sẽ giảm nhanh khi bước sang năm thứ hai và sau 2 năm thì tất cả các quỹ đều áp mức phí bán 0%. Do đó, anh chị em không nên dùng tiền đã có dự kiến chi để đầu tư vào quỹ trái phiếu mà chỉ nên dùng tiền rất nhàn rỗi mà thôi. Đã đầu tư quỹ thì nên xác định thời hạn tối thiểu là 2 năm.

Tổng kết lại, chứng chỉ quỹ trái phiếu là một loại tài sản đầu tư rất hấp dẫn hơn gửi tiết kiệm và có độ rủi ro thấp hơn cổ phiếu hay quỹ cổ phiếu. Để lựa chọn quỹ phù hợp, anh chị em nên đọc kĩ các báo cáo định kì, các bản cáo bạch, cũng như điều lệ của quỹ. Và cần xác định việc mua chứng chỉ quỹ là lâu dài thay vì chộp giật ngắn hạn, không thì chi phí cơ hội sẽ khá đắt đỏ.

Bài viết này được biên tập trong những ngày thị trường chứng khoán có nhiều biến động nên hi vọng có thể giúp anh chị em có thêm góc nhìn và gợi ý về một sản phẩm đầu tư còn khá mới mẻ.

Chúc mọi người đầu tư thành công!